الخميس، 15 أبريل، 2010

ڕه‌خنه‌ له‌كرده‌ی خۆكوژی



هادی ئه‌مین
قه‌باره‌ی فۆنت بگۆڕه‌

مرۆڤ كاتێك چاوی هه‌ڵدێنێت خۆی ده‌بینێته‌وه‌ له‌ناو كۆمه‌ڵدا‌و په‌راوه‌ی ژیان ده‌كات، رێی نه‌دراوه‌ ژیانی ئه‌وانی دیكه‌ (كه‌ مافی ئه‌و نییه‌) بشێوێنێت.

"مرۆڤ، ماف" دوو وشه‌ی پێكه‌وه‌به‌ستراون، بۆیه‌ هه‌ركاتێك مرۆڤ ناسرا، ئه‌وا مافه‌كانیشی ناسراوه‌، به‌رای من ئه‌و مافانه‌ی كه‌ ره‌چاوده‌كرێت یان پێشێلی ده‌كرێت په‌یوه‌ستن به‌و زانیارییانه‌ی له‌باره‌ی مرۆڤه‌وه‌ هه‌ن لای تاك‌و گروپه‌كان.

ئه‌گه‌ر له‌لایه‌ن گروپێكه‌وه‌ دان به‌وه‌دانرا كه‌ ژیانی مرۆڤ ئامانج‌و به‌هایه‌كی باڵای هه‌یه‌، ئه‌وا كار بۆ پاراستنی ده‌كات‌و رێنادات بۆ به‌ده‌ستهێنانی به‌رژه‌وه‌ندی سیاسی‌و ئابوری‌و كۆمه‌ڵایه‌تی مرۆڤ بكاته‌ ئامراز ژیانی ئه‌وانی دیكه‌ی پێ بشێوێنێت.

ژیانی مرۆڤ هێنده‌ باڵایه‌ وێنه‌ی نییه‌، ناكرێت گروپێك بۆ به‌دیهێنانی ئامانجێكی سیاسی كه‌سانی دیكه‌ بكوژێت، چونكه‌ ژیانی ئه‌وانیدی مافێكی سروشتیه‌‌و پێیان به‌خشراوه‌، ڕێگه‌نه‌دراوه‌ كه‌س مافی ژیان له‌كه‌سانیتر بسه‌نێته‌وه‌.

مرۆڤ كه‌ هه‌ر به‌سروشت‌و پێداویستی... بونه‌ورێكی كۆمه‌ڵایه‌تییه‌، له‌ناو كۆمه‌ڵدا ده‌ژی ئه‌وه‌ش ده‌خوازێت له‌گه‌ڵ ئه‌وانیدیكه‌دا به‌شێوه‌یه‌كی مرۆڤانه‌ ره‌فتار بكات، كه‌ جێگه‌ی نرخاندن‌و رێزگرتن بێت، هاوكات له‌گه‌ڵ ناسینی مرۆڤدا ناسینی كۆمه‌ڵه‌كان‌و داننان به‌مافه‌كانیاندا هۆكاره‌ بۆ دوركه‌وتنه‌وه‌ی توندوتیژی‌و پێكدادان.

زانستی ده‌رون پێمانده‌ڵێت مرۆڤ كۆمه‌ڵێك ئاكار‌و خواستی ده‌رونی هه‌یه‌، پێویسته‌ تێربكرێت، بایۆلۆژی پێمانده‌ڵێت مرۆڤ بونه‌وه‌رێكی ئه‌ندامییه‌‌و پێویستی جۆراوجۆری ئه‌ندامی هه‌یه‌، وه‌ك: هه‌ناسه‌دان، خۆراك، خه‌وتن... ئه‌نسرۆپۆلۆژیا‌و كۆمه‌ڵزانی پێمانده‌ڵێن مرۆڤ بونه‌وه‌رێكی كۆمه‌ڵایه‌تییه‌، پێداویستی كۆمه‌ڵی هه‌یه‌، وه‌ك: په‌یوه‌ندی كۆمه‌ڵایه‌تی، به‌هاو ئاكاره‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان.

ناسینی تاك‌و كۆمه‌ڵه‌كان جۆری مامه‌ڵه‌ی مرۆڤ به‌رانبه‌ر ئه‌وانیدی دیاریده‌كات، مرۆڤ هه‌ندێك مافی هه‌یه‌ به‌هۆی ئینتیمای بۆ كۆمه‌ڵێكی دیاریكراو، بۆنمونه‌ ئه‌گه‌ر بزانرێت كۆمه‌ڵێك جۆرێك له‌ئاین‌و تقوسیان هه‌یه‌، ئه‌وا مافی ئه‌ندامه‌كانی ئه‌و گروپه‌یه‌ (ئه‌گه‌ر خۆیان بیانه‌وێت) موماره‌سه‌ی ئه‌و ئاین‌و تقوسانه‌بكه‌ن، ناكرێت كۆمه‌ڵیتر به‌چاوی سووك سه‌یری ئه‌و مافانه‌یان بكه‌ن یان ڕێگریان بكه‌ن له‌ په‌راوه‌كردنی.


به‌ڵام ئه‌وه‌ی كه‌ جێگه‌ی هه‌ڵوێسته‌كردن‌و سه‌رنجدانه‌ ئه‌وه‌یه‌: ئایا چۆن مافه‌كان دیاریبكرێن، له‌ چ سه‌رچاوه‌یه‌كه‌وه‌؟

بۆ ئه‌وه‌ڵامی ئه‌و پرسیاره‌ ده‌توانین سوود له‌ تیۆره‌كانی مافی مرۆڤ وه‌ربگرین، كه‌ جه‌ختله‌وه‌ده‌كه‌نه‌وه‌، كه‌ خودی مرۆڤ خۆی سه‌رچاوه‌ی زانیاریی‌و زانینه‌، مرۆڤ به‌هایه‌كی باڵایه‌، ئامانجه‌ نه‌ك ئامراز، هه‌موو هه‌وڵه‌كان بۆ خۆشبه‌ختی مرۆڤه‌.

ئه‌وانه‌ی فه‌توای خۆكوژی ده‌ده‌ن بۆ كه‌سانی دی، یان ئه‌وانه‌ی خۆیان ده‌ته‌قێننه‌وه‌‌و خۆیان‌و كه‌سانی دیكه‌ له‌ناوده‌بن، مرۆڤ وه‌ك به‌هایه‌كی باڵا نابینن، وانازانن كه‌ مرۆڤ‌و ژیانی مرۆڤ ئامانجه‌، به‌ڵكو له‌و روانگه‌یه‌وه‌ سه‌یرده‌كه‌ن كه‌ مرۆڤ ئامرازه‌ بۆ به‌ده‌ستهێنانی ئامانجی دیكه‌، بۆیه‌ به‌ئاسانی ئه‌و ئامرازه‌ به‌كاردێنن بۆ هێنانه‌دی ئامانجه‌كه‌ بۆ ئه‌وه‌ش په‌ناده‌به‌نه‌به‌ر كرده‌ی خۆكوژی‌و كوشتنی ئه‌وانی دیكه‌.

راستكردنه‌وه‌ی راونین بۆ مرۆڤ‌و دانانی به‌ ئامانجێكی باڵا، زامنی ژیانێكی ئاشتیانه‌یه‌.

Pring                          page


بۆچوونه‌کان
خالید مه‌حمود بینجوینی‌

فه‌یله‌سوف به‌، به‌ڵام له‌بیرت نه‌چیت به‌رله‌وه‌ مروڤـ به‌

ده‌ستخۆش بۆ وتاره‌كه‌ت، بینوست ره‌نكین بیت ئه‌زیزم، كه‌واته‌ له‌م سونكه‌وه‌ مروفبون لوتكه‌ی خۆدوزینه‌وه‌و دنیای‌ عاریفانه‌ كه‌وره‌تره‌ له‌فه‌یله‌سوفبون به‌مانا‌و ره‌هه‌نده‌ زانینه‌كه‌دا، نه‌ك به‌مانای‌ كروك‌و جه‌وهه‌رو مه‌عریفه‌ واته‌ به‌ناوه‌روك نه‌ك به‌روكه‌ش، ئه‌كینا فه‌یله‌سوفبون به‌ مه‌عریفه‌كه‌یدا بوخوی‌ هونه‌ره‌ حیكمه‌ته‌ هه‌موو به‌ها جوانه‌كانه‌.

نامه‌ویت بجمه‌ قولایی‌ فه‌لسه‌فه‌ به‌هه‌رحال مروفبون شتیكی‌ ساناو ساكار نیه‌ هه‌ركه‌س هه‌سته‌كانی‌ هه‌بووه‌ ئیتر مرف بیت نا، هه‌رئه‌مه‌شه‌ یه‌كه‌م هه‌نكاوی‌ مروفبون‌و خودوزینه‌وه‌ له‌ناسینی‌ خوده‌وه‌ ده‌ستپیده‌كات وه‌ یه‌كه‌م ونبونیش هه‌رله‌خوده‌وه‌یه‌ به‌و جه‌شنه‌ی‌ كه‌ فروید باسی‌ ده‌كات (ئید، ئیكو، سوبرئیكو)، مروف هه‌وڵبدات كاته‌كانی‌ پربن، نه‌ك بوش‌و به‌تال، نه‌ك كات كوژ وخوكوژ‌و خه‌لك كوژو كومه‌لڤه‌ كوژ .

شاعیر ده‌لێت:
كه‌خاكی‌ خاكی‌ كه‌وهه‌ربه‌ بلقی‌ سه‌رئاوی‌
كه‌ئاوی‌ ئاوی‌ كه‌وسه‌ربه‌ وه‌كه‌رنا توزی‌ به‌ربادی‌

له‌شوینیكی‌ تردا شاعیرده‌ڵیت:

داری‌ بیبه‌ربه‌ وه‌حه‌سی‌ بوخوت نه‌لقت كیشكه‌ن نه‌به‌ل بخه‌ن بوت داری‌ به‌رداری‌ ئیتر به‌ربه‌ل به‌ له‌سه‌رخو وجان له‌سه‌رخوده‌ركه‌ تازیری‌ به‌جی‌ ئه‌جنی‌ بارت سه‌د كه‌وج‌و جلیس ئه‌ده‌ن ئازارت!

به‌داخه‌وه‌ ئه‌وانه‌ی‌ كه‌ فتوای‌ خوكوزی‌ خوته‌قاندنه‌وه‌ده‌ده‌ن نازانم ج ناویكیان لیبنیم كه‌ ده‌یانه‌ویت به‌شیوازی‌ بیروكراسی‌‌و دكتاتوریانه‌ به‌ناوی‌ ئاین‌و ئاین سه‌باندن خو ده‌ته‌قیننه‌وه‌ نازانم له‌سه‌ر ج بنه‌ماو بره‌نسیبیك فتوایان بوده‌ده‌ن كه‌ منداڵی‌ خویان‌و منای‌ تر هه‌تیوو بی‌ لانه‌و ده‌ره‌تان بكه‌ن، سه‌رله‌خه‌لكی‌ بشیوینن، ئاسایش‌و نائارامی‌ بهینن به‌سه‌رخه‌لكداو خه‌لك بخه‌نه‌ بوته‌ی‌ كابوسی‌ ترس‌و توقاندن‌و ته‌قینه‌وه‌ ته‌نانه‌ت ته‌له‌فزیونه‌كانیشیان نه‌هیشتوه‌ته‌وه‌ بومندال سه‌یری‌ بكات له‌به‌ر خوین رشتن‌و ترس‌و توقاندن.

ئه‌كه‌ر به‌ناوی‌ ئاین‌و ریفورم‌و چی‌‌و چی‌ تۆ ده‌كۆین وانابیت ریكا زوره‌ باجوانی‌‌و كه‌وره‌یی‌ دین بپاریزریت، ئه‌وانه‌ی‌ كه‌ خویان به‌موسوڵمان ده‌زانن بابزانن دین وانیه‌ ئایه‌ته‌ كه‌باسی‌ ئه‌وه‌ده‌كات كوشتنی‌ كه‌سیك وه‌ك ئه‌وه‌وایه‌ هه‌موو جیهان له‌ناوبه‌ریت، رزكاركردنی‌ كه‌سیك وه‌ك ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌مووجیهان رزكاربكه‌یت.

من هینده‌ ده‌لیم ئه‌گه‌ر ده‌یانه‌وێت خه‌ڵك رزكاركه‌ن، وه‌ك رزكاری‌ ناكه‌ن له‌نه‌هامه‌تی‌ بۆ خوینیشی‌ ده‌رژن ئه‌كه‌ر به‌درو ئه‌لین له‌دین لادراون ئه‌وخه‌لكه‌ به‌سته‌زمان به‌كافرده‌زانن وه‌ك خۆیان به‌رمالیان بفریت به‌وخوینریژیه‌ ده‌با وازبهینن خۆ ئیوه‌ بریارنییه‌ كاری‌ خوابكه‌ن، خوا به‌هه‌شت‌و دوزه‌خی‌ داناوه‌، ئیوه‌ كه‌ناتوانن مروفبن وه‌ك مروف مامه‌له‌بكه‌ن چون حه‌قی‌ خوایه‌تی‌ به‌خوتان ده‌ده‌ن، ئه‌م كافرده‌كه‌ن‌و ئه‌و حه‌لال‌و ئه‌و حه‌رام به‌ئاره‌زوی‌ خوتان بیشه‌رعینن.

به‌سه‌ئیتر خوینریژی‌ به‌س باخه‌لك فیری‌ جوانی‌‌و ئاشناكردن به‌ ئارامی‌ بكه‌ین، وازبهینین له‌خوینریژی‌‌و نائارامی‌‌و ژیان جوانه‌ وه‌ك ناتوانن بیرازینینه‌وه‌ به‌ به‌ها جوانه‌كانی‌ مه‌شیوینن ئارامی‌ خه‌ڵك مه‌ژاكینن!

ليست هناك تعليقات:

إرسال تعليق